ODDA: Otizm Spektrum Bozukluğu Davranış Değerlendirme Aracı
Otizm Spektrum Bozukluğu Davranış Değerlendirme Aracı (ODDA), çocukluk döneminde otizm spektrumuna özgü davranış örüntülerini sistematik bir şekilde taramak, tanımlamak ve izlemek amacıyla geliştirilmiş, standardizasyonu sağlanmış bir değerlendirme ölçeğidir. Klinik ortamda tanısal süreci desteklemek ve bireysel eğitim planlarını yapılandırmak için kritik bir veri kaynağı sunar.
ODDA, Otizm Spektrum Bozukluğu’nun (OSB) heterojen yapısını dikkate alarak, çocuğun gelişimsel basamaklarını çok boyutlu bir şekilde analiz eder. Akademik altyapısı şu temel klinik alt boyutlar üzerine inşa edilmiştir:
• Sosyal Etkileşim: Göz teması, ortak dikkat, sosyal-duygusal karşılıklılık ve akran ilişkilerindeki gelişimsel farklılıkları ölçer.
• İletişim ve Dil Gelişimi: Alıcı ve ifade edici dil becerilerinin yanı sıra, dilin sosyal amaçlı (pragmatik) kullanımındaki sapmaları değerlendirir.
• Sınırlı ve Yineleyici Davranışlar: Stereotipik hareketler, rutinlere aşırı bağlılık ve duyusal hassasiyetlerin klinik şiddetini saptar.
• Oyun ve Sembolik Düşünce: Hayali oyun becerisi ve nesneleri işlevine uygun kullanma kapasitesini analiz eder.
ODDA, sadece bir "anket" değil; klinik gözlem, ebeveyn görüşmesi ve çocuğun performans verilerini birleştiren kanıt temelli bir araçtır.
• Erken Tanı Gücü: OSB belirtilerinin henüz tam yerleşmediği erken dönemlerde (kritik gelişimsel pencereler), riskli semptomları yakalama hassasiyeti yüksektir.
• Psikometrik Güvenirlik: Testin Türk örneklemi üzerindeki geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları, aracın klinik tanıyla (DSM-5 kriterleri) yüksek korelasyon gösterdiğini kanıtlamıştır.
• Şiddet Belirleme: Çocuğun spektrumun neresinde yer aldığını (hafif, orta, ağır) sayısal verilerle ortaya koyarak müdahalenin yoğunluğunu belirler.
Kliniğimizde uygulanan ODDA, bir defaya mahsus bir teşhis aracı olmanın ötesinde, bir "gelişim takip rehberi" olarak kullanılır:
1. Başlangıç Değerlendirmesi: Müdahale programına başlamadan önce çocuğun bilişsel ve sosyal profilini netleştirir.
2. Müdahale Planlama: Çocuğun hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğunu spesifik hedeflerle (örn: ortak dikkat becerisinin artırılması) belirler.
3. İlerleme Analizi: Düzenli aralıklarla tekrarlanan değerlendirmelerle, uygulanan terapilerin veya eğitimin etkinliği bilimsel olarak raporlanır.
